Đang có nhiều khoản vay, nên trả khoản nào trước?

Vay để mua nhà, vay mua xe, thẻ tín dụng, vay tiêu dùng, vay hỗ trợ kinh doanh. Mỗi khoản vay có lý do riêng khi bắt đầu, nhưng khi cộng lại, áp lực trả nợ hằng tháng có thể vượt quá mức gia đình thoải mái gánh. Câu hỏi khi đó không chỉ là "trả thế nào", mà là "trả khoản nào trước".

Câu trả lời ngắn: ưu tiên khoản có chi phí thật cao nhất, trừ khi có khoản rủi ro hơn, như khoản có tài sản bảo đảm là nhà đang ở, hoặc khoản sắp đến hạn mà chưa có nguồn trả. Phần dưới hướng dẫn cách xác định cụ thể.

Bước 1: Lập bảng toàn bộ khoản nợ

Không thể ưu tiên những gì mình không nhìn thấy. Với mỗi khoản vay, ghi lại:

• Bên cho vay và mục đích vay.
• Dư nợ gốc còn lại.
• Lãi suất hiện tại, và lãi suất sẽ áp dụng sau khi hết thời gian ưu đãi.
• Số tiền phải trả mỗi kỳ, ngày đến hạn.
• Thời hạn còn lại.
• Phí trả nợ trước hạn, nếu có.
• Tài sản bảo đảm, nếu có.

Bảng này thường cho thấy những điều bất ngờ: một khoản vay nhỏ nhưng lãi suất rất cao, hoặc một khoản vay mua nhà sắp hết thời gian ưu đãi lãi suất.

Bước 2: Tính chi phí thật của từng khoản

Lãi suất danh nghĩa chưa nói hết câu chuyện. Cần tính thêm:

• Lãi suất thả nổi sau ưu đãi: nhiều khoản vay mua nhà có lãi suất cố định trong giai đoạn đầu, sau đó thả nổi theo một mức tham chiếu cộng biên độ. Khoản trả hằng tháng có thể tăng đáng kể khi chuyển giai đoạn.
• Phí và bảo hiểm đi kèm khoản vay.
• Lãi phạt khi trả chậm, đặc biệt với thẻ tín dụng.

Bước 3: Chọn thứ tự ưu tiên

Có hai cách tiếp cận phổ biến:

Ưu tiên lãi suất cao nhất trước

Trả tối thiểu cho tất cả, dồn phần dư vào khoản có chi phí cao nhất. Cách này tiết kiệm tổng tiền lãi nhiều nhất về mặt toán học.

Ưu tiên khoản nhỏ nhất trước

Tất toán các khoản nhỏ trước để giảm số khoản phải theo dõi. Tổng tiền lãi có thể cao hơn, nhưng nhiều người duy trì kỷ luật tốt hơn nhờ thấy kết quả sớm.

Ngoài hai cách trên, có những khoản cần ưu tiên vì rủi ro, không chỉ vì chi phí:

• Khoản có tài sản bảo đảm quan trọng, như nhà đang ở. Trễ hạn có thể dẫn đến xử lý tài sản.
• Khoản sắp đến hạn tất toán mà chưa có nguồn trả.
• Khoản ảnh hưởng đến lịch sử tín dụng. Nợ quá hạn được ghi nhận vào thông tin tín dụng, ảnh hưởng đến khả năng vay sau này.

Bước 4: Xem xét các phương án cơ cấu

• Gộp nợ: dùng một khoản vay có chi phí thấp hơn để tất toán các khoản đắt đỏ. Chỉ hiệu quả khi tổng chi phí thực sự giảm, kể cả phí tất toán trước hạn.
• Đàm phán với ngân hàng: kéo dài thời hạn để giảm số tiền trả mỗi kỳ, hoặc điều chỉnh lịch trả nợ. Nên chủ động trao đổi trước khi phát sinh nợ quá hạn.
• Bán bớt tài sản: dùng tài sản ít hiệu quả để giảm nợ. Cần cân nhắc thời điểm và thuế, phí liên quan.
• Trả nợ trước hạn: có lợi khi lãi suất khoản vay cao hơn mức sinh lời hợp lý của khoản tiền nếu để đầu tư, và phí trả trước hạn không quá lớn.

Những điều nên tránh

• Vay khoản mới để trả khoản cũ mà không giảm được tổng chi phí.
• Dùng hết quỹ dự phòng để trả nợ, khiến gia đình không còn đệm an toàn khi có biến cố.
• Chỉ trả mức tối thiểu của thẻ tín dụng trong thời gian dài.
• Giấu khoản nợ với người thân cùng chịu trách nhiệm tài chính.

Tóm lại

Cơ cấu nợ bắt đầu từ việc nhìn rõ: bao nhiêu khoản, mỗi khoản thực sự tốn bao nhiêu, khoản nào rủi ro nhất. Từ đó mới chọn được thứ tự ưu tiên và phương án phù hợp. Quan trọng nhất là hành động sớm, khi còn nhiều lựa chọn, thay vì đợi đến khi phát sinh nợ quá hạn.