Cách định giá công ty khi gọi vốn hoặc bán cổ phần: 3 phương pháp phổ biến

Khi chủ doanh nghiệp bắt đầu nghĩ đến việc gọi vốn, bán một phần cổ phần hay tìm đối tác chiến lược, câu hỏi đầu tiên luôn là: công ty mình đáng giá bao nhiêu? Câu trả lời ít khi là một con số duy nhất. Nó là một khoảng giá trị, phụ thuộc vào phương pháp, giả định và cả người đang hỏi.

Bài này giới thiệu ba phương pháp định giá phổ biến và những điều nhà đầu tư thực sự kiểm tra trước khi đưa ra con số của họ.

Ba phương pháp định giá phổ biến

1. Phương pháp tài sản

Giá trị doanh nghiệp được tính từ tổng tài sản trừ nợ phải trả, có điều chỉnh theo giá thị trường của từng tài sản.

• Phù hợp với: doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản hữu hình như nhà xưởng, đất đai, máy móc; doanh nghiệp đang lỗ hoặc lợi nhuận không ổn định.
• Hạn chế: bỏ qua giá trị của thương hiệu, khách hàng, đội ngũ và khả năng tạo lợi nhuận trong tương lai. Với doanh nghiệp dịch vụ hoặc công nghệ, phương pháp này thường cho kết quả thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.

2. Phương pháp so sánh

Định giá dựa trên các doanh nghiệp tương tự đã được giao dịch hoặc đang niêm yết, thông qua các bội số như giá trên lợi nhuận, giá trên doanh thu hoặc giá trị doanh nghiệp trên lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao.

• Phù hợp với: ngành có nhiều doanh nghiệp tương đồng và dữ liệu giao dịch công khai.
• Hạn chế: khó tìm doanh nghiệp thực sự tương đồng về quy mô, giai đoạn và thị trường. Doanh nghiệp tư nhân thường được áp mức chiết khấu so với doanh nghiệp niêm yết vì cổ phần khó chuyển nhượng hơn.

3. Phương pháp chiết khấu dòng tiền

Dự báo dòng tiền tự do doanh nghiệp tạo ra trong tương lai, rồi quy về giá trị hiện tại bằng một tỷ lệ chiết khấu phản ánh rủi ro.

• Phù hợp với: doanh nghiệp có lịch sử kinh doanh đủ dài và kế hoạch tăng trưởng rõ ràng.
• Hạn chế: kết quả rất nhạy với giả định. Chỉ cần thay đổi nhẹ tốc độ tăng trưởng hoặc tỷ lệ chiết khấu, giá trị có thể chênh lệch đáng kể. Vì vậy nhà đầu tư thường đặt câu hỏi kỹ về từng giả định.

Trên thực tế, các bên thường dùng kết hợp nhiều phương pháp để có một khoảng giá trị, rồi đàm phán trong khoảng đó.

Những điều nhà đầu tư kiểm tra

Con số định giá chỉ là điểm khởi đầu. Trước khi rót vốn, nhà đầu tư sẽ thẩm định doanh nghiệp, và những phát hiện trong quá trình này có thể làm thay đổi giá hoặc điều khoản.

Chất lượng số liệu tài chính

Báo cáo tài chính có được kiểm toán không? Số liệu quản trị có khớp với số liệu kế toán không? Doanh thu có tập trung vào một vài khách hàng không? Doanh nghiệp có nhiều hệ thống sổ sách khác nhau là điểm trừ lớn.

Rủi ro thuế và pháp lý

Các nghĩa vụ thuế tiềm ẩn, hợp đồng quan trọng, quyền sở hữu tài sản, giấy phép kinh doanh, tranh chấp đang có. Rủi ro phát hiện được thường được trừ thẳng vào giá hoặc chuyển thành điều khoản bảo đảm.

Sự phụ thuộc vào chủ doanh nghiệp

Nếu mọi mối quan hệ khách hàng, nhà cung cấp và quyết định đều nằm ở một người, nhà đầu tư sẽ lo ngại về khả năng vận hành khi người đó giảm vai trò.

Kế hoạch sử dụng vốn

Nhà đầu tư muốn biết vốn mới dùng vào đâu, tạo ra kết quả gì và trong bao lâu. Kế hoạch mơ hồ làm giảm niềm tin vào toàn bộ con số định giá.

Chuẩn bị gì trước khi bước vào đàm phán

1. Làm sạch số liệu tài chính, thống nhất về một hệ thống sổ sách, cân nhắc kiểm toán nếu chưa có.
2. Rà soát rủi ro thuế và pháp lý trước khi nhà đầu tư tự tìm thấy.
3. Tự định giá trước bằng nhiều phương pháp để biết khoảng giá trị hợp lý và giới hạn có thể chấp nhận.
4. Xây dựng kế hoạch kinh doanh và sử dụng vốn với giả định có căn cứ.
5. Xác định rõ mục tiêu: cần vốn, cần đối tác chiến lược hay chuẩn bị rút lui. Mỗi mục tiêu dẫn đến cấu trúc giao dịch khác nhau.

Tóm lại

Định giá doanh nghiệp vừa là kỹ thuật vừa là đàm phán. Doanh nghiệp chuẩn bị kỹ số liệu và hiểu rõ giả định của mình sẽ đàm phán từ vị thế chủ động hơn, thay vì chấp nhận con số và điều khoản do phía nhà đầu tư đặt ra.